Wprowadzenie: Ten tekst pokaże, jak wybór Hugona Kapeta w 987 r. stał się punktem zwrotnym w historii Francji. Opowiemy o procesie scalania państwa i roli dynastii w budowie władzy królewskiej.
Maison de France to oficjalna nazwa rodu, która pomaga poznać francuskie terminy jak roi czy domaine royal. Omówimy okres, w którym ziarnka władzy przekształciły się w silne państwo.
W tekście zwrócimy uwagę na kluczowe daty i wydarzenia: wybór króla w 987, rządy Filipa II Augusta i Ludwika IX, a także konflikty Filip IV z papiestwem oraz sprawa templariuszy. Dla czytelników Bonjour de France połączymy narrację historyczną z praktycznym słownictwem francuskim.
Na koniec zasygnalizujemy, jak boczne linie dynastii wpłynęły na Europę i dlaczego to dziedzictwo jest ważne dla nauki języka i historii. Więcej o templariuszach znajdziesz w artykule o templariuszach we Francji.
Kluczowe wnioski
- Wybór Hugona Kapeta (987) jako punkt wyjścia dla długiej dynastii.
- Proces scalania ziem i umacniania władzy królewskiej.
- Rola Filipa II Augusta i Ludwika IX w konsolidacji państwa.
- Wpływ konfliktów z papiestwem i Stany Generalne na instytucje.
- Znaczenie francuskich terminów dla uczących się języka.
- Długotrwałe oddziaływanie bocznych linii rodu na Europę.
Kapetyngowie, monarchia, średniowiecze
Ród wywodzący z Hugona Kapeta stopniowo kształtował ustrój i instytucje królestwa francuskiego. W tych czasach władcy łączli tradycje karolińskie z lokalnymi praktykami feudalnymi.
W terminologii przydatnej dla uczących się francuskiego warto zapamiętać słowa: monarchie, royaume, suzerain, vassal. One oddają relacje władzy między koroną a lokalnymi panami.
W historii Francji pojęcia suwerenności i wasalstwa przenikały się w strukturze państwa. Król nie zawsze rządził bezpośrednio; często negocjował władzę z elitami kościelnymi i świeckimi.
Administracja królewska rosła stopniowo. Powstawały kancelarie, rady i stały dwór, które umacniały pozycję króla i centralizowały zarządzanie państwa.
- Domena królewska oznaczała bezpośrednie posiadłości korony.
- Ziemie lenne pozostawały w gestii wasali, co wymagało stałych negocjacji.
Od Karolingów do Hugona Kapeta: nowy początek w 987 roku
Przejście od dynastii karolingów do Hugona Kapeta otworzyło nowy rozdział w historii tronu francuskiego. Po bezpotomnej śmierci Ludwika V zasada dziedziczenia została wystawiona na próbę, co stworzyło pole dla wyboru nowego króla.
Bezpotomna śmierć Ludwika V i elekcja Hugona Kapeta
W zgromadzeniu notabli świeckich i duchownych zapadła decyzja o wyborze Hugona Kapeta. Proces ten, élection du roi, miał charakter polityczny i sakralny zarazem.
Sacre, czyli ceremoniał koronacyjny, podkreślił legitymację nowego monarchy. Hugo Kapet został wyświęcony 3 lipca 987 roku, co formalnie rozpoczęło jego panowanie.
Robertyni i ciągłość rodu: od protoplasty do maison de France
Hugo Kapet wywodził się z linii Robertynów, co zapewniało ciągłość i uzasadniało wybór elit. Silne więzi rodowe i poparcie biskupstw ułatwiły stabilizację władzy.
Nazwa „Kapetyngowie” pochodzi od imienia Hugona, lecz oficjalnie używano też maison de France. Ten drugi termin łączył tradycję dynastii z ideą trwałej linii dynastie i lignée.
- Dynastii karolingów tron utracił po braku następcy.
- Wybór Hugona Kapeta to kompromis akceptowalny dla władców regionalnych i Kościoła.
Granice domeny królewskiej i feudałowie: jak rodziła się władza królewska
Rdzeń królewskich posiadłości wokół Paryża i Orleanu wyznaczał praktyczne granice władzy na początku XI wieku.
Paryż, Orlean i rozproszone posiadłości — mapa około roku 1000
Domaine royal obejmował przede wszystkim okolice Paryża i Orleanu oraz rozproszone enklawy kościelne i hrabiowskie.
Te skupiska ziem dawały królowi bazę logistyczną i finansową, ale nie pełną kontrolę nad całym terytorium.
Strategie przetrwania: sojusze, wasale i „długi marsz”
W praktyce król prowadził długi i powolny proces podporządkowywania lenników. Służyły temu sojusze, małżeństwa i konfiskaty.
Sposób działania opierał się na potwierdzaniu zobowiązań przez hommage i rozwijaniu vassalité.
- fief — nadawanie ziem w zamian za służbę;
- relief i ost — mechanizmy prawne przy przejęciach;
- negocjacje z potężnymi księstwami wymagały czasu i elastyczności.
W ten sposób wzrost władzy królewskiej łączył się z rozwojem administracji i dochodów. Paryż stał się naturalnym zapleczem politycznym dla dworu.
Małżeństwa i geopolityka: Eleonora Akwitańska, Plantageneci i zagrożenie z Zachodu
Zmiana sojuszy przez małżeństwa przekształciła mapę polityczną zachodniej Europy.
Rozwód Ludwika VII i ślub Eleonory z Henrykiem II
Ludwik jako król stracił szansę na powiększenie domeny po rozwodzie z Eleonorą Akwitańską. Eleonora wyszła ponownie za mąż za Henryka Plantageneta.
W roku 1154 Henryk został królem Anglii. Połączenie jego dóbr z Akwitanią stworzyło potężny blok terytorialny.
Pas wrogich terytoriów od Pirenejów po Szkocję – wyzwanie dla króla Francji
Ślub Eleonory doprowadził do powstania tzw. imperium andegaweńskiego. Dobra obejmowały Andegawenię, Normandię, Aquitaine i Anglię.
Ten pas ziem zwiększał presję i sprzyjał napięciom oraz lokalnym wojnom. Rywalizacja przeradzała się nieraz w otwartą wojna przy granicach.
- Terminologia: alliance matrimoniale, Aquitaine, Plantagenêt.
- Skutek: mariaże i dziedziczenia stały się bronią polityczną.
- Konsekwencje: wyprawy krzyżowe Ludwika i osłabienie pozycji wewnętrznej Francji.
| Rok | Wydarzenie | Skutek |
|---|---|---|
| 1154 | Henryk II zostaje królem Anglii | Powstanie pasa terytoriów od Pirenejów po Szkocję |
| po 1154 | Sojusze dynastii Plantagenêt | Wzrost presji na króla Francji i częstsze konflikty |
| W czasie wypraw | Udział Ludwika VII w wyprawach | Osłabienie pozycji wewnętrznej i utrata wpływów |
Filip II August: kulminacja procesu scalania i przełom władzy królewskiej
Filip II August przekształcił rozproszone wpływy w spójną siłę królewską. Jego polityka przyspieszyła proces scalania terytoriów i wzmacniania instytucji korony.
Andegawenia 1205 — odzyskane ziemie i cios dla Anglików
W roku 1205 Filip II odebrał Anglikom Andegavensis (Anjou). Ten ruch osłabił Plantagenetów i zwiększył domenę królewską.
Mechanizmy wzmacniania władzy: polityka wobec lenników i miasta
Filip stosował konfiskaty, sądy królewskie i nadzór nad sukcesją lenna. W ten sposób ograniczał autonomię potężnych panów.
Równocześnie wiązał się z communes — miasta dawały podatki, oddźwięk polityczny i wsparcie dla centralnej władzy.
Dziedzictwo Filipa Augusta dla korony
Władza królewska zyskała aparat urzędników i system fiskalny. W efekcie przyszli władcy mieli mocniejsze fundamenty do dalszych reform.
Philippe Auguste stał się wzorem skutecznego króla, który umiał łączyć siłę militarną z zarządzaniem.
- Strategiczne odzyskanie ziem — punkt zwrotny dla króla.
- Kontrola lenników przez prawo i nadzór.
- Sojusz z miastami jako element centralizacji.
| Rok | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1205 | Odzyskanie Andegavensis | Osłabienie Plantagenetów, wzrost domeny królewskiej |
| po 1205 | Rozwój sądów królewskich | Wzmocnienie kontroli nad lennikami |
| XIII wiek | Wzrost roli communes | Wsparcie finansowe i polityczne dla korony |
Święty Ludwik IX: krucjaty, reformy i ideał chrześcijańskiego króla
Panowanie Ludwika IX łączyło religijny ideał z konkretnymi zmianami w rządzeniu. Saint Louis stał się wzorem króla-reformatora, który łączył pobożność z dbałością o porządek publiczny.
Wyprawy i śmierć w Tunisie
Croisades Ludwika miały wymiar religijny i polityczny. Wyprawy kończyły się wysokimi kosztami dla korony.
W 1270 roku Ludwik zmarł podczas kampanii w Tunisie. Jego śmierci przypisano zarówno wymiar duchowy, jak i polityczny dla Francji.
Reformy administracyjne i etos rządów
Wprowadzono réforme administrative: usprawniono skarb i rozwinięto justice royale. Rady królewskie zyskały większą rolę.
Paryż w tym czasie kwitł intelektualnie — tysiące studentów tworzyły elity urzędnicze.
Saint Louis był symbolem króla sprawiedliwego i pobożnego.
| Aspekt | Zmiana | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wyprawy | Ekspedycje do Afryki Północnej | Wyczerpanie zasobów, wzrost prestiżu religijnego |
| Reforma | Justice royale i skarb | Lepsza administracja i centralizacja |
| Kultura | Rozkwit Paryża | Szkolenie urzędników i rozwój myśli |
Filip IV Piękny: templariusze, Stany Generalne i „królowie przeklęci”
Philippe le Bel umocnił aparat królewski poprzez centralizację fiskalną i prawną. Jego rządy wyostrzyły konflikt z papiestwem i zmieniły polityczny krajobraz Europy.
Uwięzienie Bonifacego VIII i proces templariuszy
Spór o immunitety kościelne doprowadził do aresztowania Bonifacego VIII. To starcie symbolizowało walkę o pierwszeństwo władzy między tronem a papieską papauté.
Filip wykorzystał też działania przeciw ordre du Temple. Proces templariuszy miał motywacje polityczne i fiskalne.
Stany Generalne 1302 – instytucjonalizacja poparcia dla korony
W 1302 powołano États généraux jako instytucję legitymizującą decyzje króla. To zwiększyło zakres poparcia społecznego dla polityk podatkowych i wojen.
Kres męskiej sukcesji i klątwa Jakuba de Molay
W wyniku procesów wielki mistrz Jakub de Molay został stracony, a jego egzekucja zakończyła się dramatyczną śmiercią i słynną klątwą.
Brak żyjących synów Filipa wzmocnił narrację o „królach przeklętych” i przygotował grunt do sporów sukcesyjnych.
- Konflikt z papiestwem: walka o supremację władzy świeckiej.
- Polityka fiskalna: nowe podatki i narzędzia prawne wzmacniały centralną władza.
- Kontekst europejski: relacje z Anglią i Flandrią wpływały na decyzje Filipa w sprawach wojny i polityki.
| Rok | Wydarzenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1302 | Powołanie États généraux | Legitymizacja polityk podatkowych i decyzji króla |
| około 1307–1314 | Proces templariuszy i śmierć Jakuba de Molay | Rozwiązanie potężnego zakonu; zysk fiskalny dla korony |
| po 1314 | Śmierć potomków Filipa | Kryzys sukcesyjny i spory o tron |
“Filip IV pokazał, że król potrafi wygrać z papieżem, ale cena była wysoka dla stabilności dynastii.”
Koniec linii głównej Kapetyngów i długi cień wojny stuletniej
Śmierć Karola IV w roku 1328 zakończyła panowanie prostej linii dynastii i wywołała poważny kryzys sukcesyjny.
Succession au trône stała się przedmiotem sporu. Interpretacje loi salique wykluczyły dziedziczenie w linii żeńskiej. To prawne ograniczenie usunęło wiele pretensji i jednocześnie stworzyło nowe napięcia.
Śmierć Karola IV i spór o sukcesję
Brak bezpośredniego spadkobiercy zmusił możnych do wyborów politycznych. Pretendenci używali pamięci o rodzie jako argumentu legitymizującego roszczenia.
1337: konflikt o schedę po tronie
W 1337 rozpoczęła się wielka wojna, która miała swoje źródło w sporze o tron. Ta wojna przemieniła struktury w królestwa.
Konflikt zmobilizował wasali, zredefiniował lojalności i przyspieszył rozwój podatków oraz administracji wojennej. W dłuższej perspektywie spór ukształtował nowoczesne instytucje państwowe i pozostawił długi cień w polityce europejskiej.
Linie boczne i długie trwanie rodu: Walezjusze, Burbonowie i dalej
Po 1328 r. ród rozgałęził się na kilka linii, które zachowały ciągłość tronu i wpływ na dzieje Francji. Ta dynastia przetrwała w różnych odmianach i formach przez wiele lat.
Od Valois do Bourbon
Walezjusze z rodu Valois rządzili Francją w latach 1328–1589, a następnie dzieliły się gałęzie: Valois-Orléans, Valois-Angoulême i Valois-Bourgogne.
Bourbon objął tron w 1589 i dał królów Francji w okresach 1589–1792 oraz po krótkich restauracjach w XIX wieku.
Gałęzie kapetyńskie w Europie
Niektóre linie przejęły korony innych państwa. W Hiszpanii ród Bourbonów zaczyna od Filipa V i trwa aż do współczesnego Filipa VI.
Kapetyńskie gałęzie wpłynęły też na Luksemburg, Portugalię i Brazylię. Dziś głową rodu jest Ludwik Alfons Burbon.
- Znaczenie: tytuły i koligacje łączyły dwory i transferowały instytucje.
- Praktyka: nauka wymowy Valois, Bourbon, Évreux pomoże zrozumieć francuskie nazwy.
Fragmenty tej historii pokazują, jak boczne linie potrafiły nadać bieg polityce europejskiej przez stulecia.
Społeczeństwo i gospodarka: miasta, mieszczanie i rosnąca mobilność
Rozwój miejskiej gospodarki zmienił sposób funkcjonowania lokalnej władzy.
Wzrastała migracja do miast, co dawało mieszczanom nowe możliwości awansu.
Handel i rzemiosło napędzały wzrost communes. Powstawały gildie i organizacje, które chroniły interesy bourgeois.
Korona wykorzystywała chartes de franchise jako narzędzie budowania poparcia i dochodów.
W ten sposób król umacniał swoją władzy i zyskiwał partnerów do poboru podatków i formowania oddziałów miejskich.
Miejskie organizacje i polityka korony wobec komun miejskich
Komuny zyskiwały autonomię w sprawach lokalnych. Często negocjowały prawa z feudałami i duchowieństwem.
Arbitraż królewski rozładowywał napięcia między możnymi a mieszczanami. To był też sposób na rozszerzenie wpływów korony.
- Ruch ludności: większa mobilność społeczna w tych czasów.
- Autonomia: miejskie instytucje równoważyły wpływy feudałów.
- Rola króla: miasta stały się partnerem fiskalnym i militarnym.
Wiek ten przyniósł trwałe przemiany społeczno-ekonomiczne. Miasta ukształtowały nowy sposób relacji między społeczeństwem a państwem.
Paryż i uniwersytet: stolica nauki, sztuki i polityki
Uniwersytet paryski wytworzył elitę uczonych wpływającą na życie polityczne i kościelne. W czasach panowania dynastii uczelnia stała się ośrodkiem wymiany idei, które kształtowały praktykę rządów.
Université de Paris skupiała wydziały — facultés — teologii, prawa i sztuk wyzwolonych. Nauka odbywała się głównie po łacinie, co ułatwiało kontakty międzynarodowe.
Pod koniec pewnych lat liczba żaków sięgnęła około 7000, co świadczy o prestiżu i demograficznym znaczeniu miasta.
Żacy, łacina i siedem tysięcy studentów u schyłku epoki
Żacy przybywali z całej Europy, by studiować scholastykę i théologie. Łacina była tu lingua franca nauki.
Duża populacja studentów tworzyła intelektualne środowisko, które przekładało się na wpływy w kościele i administracji.
Myśl teologiczna i polityczna a praktyka rządów królewskich
Uczelnie produkowały kadry urzędnicze i duchowne. Niektórzy uczniowie awansowali aż do najwyższych godności, wpływając na decyzje króla.
- Terminologia praktyczna: Université de Paris, facultés, théologie, scolastique.
- Rola korony: wsparcie królewskie wzmacniało uczelnię i państwo.
- Znaczenie: wiedza akademicka legitymizowała prawo i rządy.
Chcesz dowiedzieć się więcej o roli Paryża w kulturze? Zobacz też 7 faktów o historii Paryża.
Język, nazwy i tożsamość: maison de France, Kapetyngowie i język francuski dla Polaków
Nazwy rodowe i terminy po francusku pomagają zrozumieć tożsamość królewską i ułatwiają naukę historii. W tym krótkim rozdziale wyjaśnimy etymologię i podamy praktyczne słowa do zapamiętania.
Skąd „Capétiens”? Nazwa pochodzi od imienia hugo kapet, a oficjalne określenie rodu to maison de France. W historiografii utrwaliło się potoczne brzmienie, choć źródła wskazują ciągłość z linią Robertynów i wcześniejszymi dynastiami, w tym dynastii karolingów.
Praktyczny sposób nauki: fiszki, krótkie zdania kontekstowe i ogląd materiałów francuskojęzycznych. To ułatwia zapamiętanie terminów takich jak sacre, domaine royal, suzerain, vassal, États généraux.
“Zrozumienie nazw to most między językiem a historią.”
- Porównanie nazw: Capétiens vs maison de France.
- W praktyce językowej: używaj oryginalnych form przy nauce terminów.
- Wskazówka: łącz słowo z krótką notką historyczną.
| Termin | Tłumaczenie | Wymowa / użycie |
|---|---|---|
| maison de France | dom Francji / oficjalna nazwa rodu | meh-zon də fʁɑ̃s — używaj w opisie dynastii |
| Capétiens | potoczne określenie rodu (od Hugo) | ka-peh-sjɛ̃ — popularne w historiografii |
| sacre / domaine royal | koronacja / domena królewska | sɑkʁ / domen ʁwajal — kluczowe pojęcia instytucjonalne |
Uwaga o tradycji: Karl Ferdinand Werner podkreślał wyjątkową ciągłość męskiej sukcesji tej dynastii, co wpływało na stabilność tożsamości rodu i jego miejsce w pamięci historycznej.
Wniosek
Podsumowując, dzieje rodu pokazują, jak stopniowe scalanie ziem budowało silną władzę królewską. Ta krótka historia ukazuje długi okres zmian i różne formy panowanie.
Od wyboru Hugona Kapeta (987) przez konsolidację za filip august, reformy Ludwika IX i polityczne przetargi Filipa IV, aż po koniec linii głównej w 1328 roku — proces scalania i centralizacji zadecydował o sile rządów. Wiele zależało od umiejętności królów negocjować z wasalami i instytucjami.
Linie boczne utrzymały dziedzictwo, a Paryż i uniwersytet wzmacniały kapitał intelektualny. Chcesz dalej ćwiczyć słownictwo i poznawać królów Francji praktycznie? Zajrzyj na stronę o królach Francji i kontynuuj naukę z Bonjour de France.
FAQ
Czym była dynastia Kapetyngów i kiedy rozpoczęła się ich władza?
Dynastia rozpoczęła się w 987 roku, gdy Hugo Kapet został wybrany królem Francji po bezpotomnej śmierci Ludwika V. Rodzina stopniowo rozbudowała władzę królewską, przekształcając rozproszone posiadłości w trzon państwa. Proces ten trwał przez wieki i obejmował zarówno konflikty z feudałami, jak i strategiczne małżeństwa.
Jak odziedziczenie i elekcja Hugona Kapeta wpłynęły na ciągłość rodu?
Elekcja Hugona Kapeta zakończyła epokę karolińską i zapoczątkowała linię Robertynów, z której wywodzi się maison de France. Choć początkowo władza królewska była ograniczona, sukcesja synowska i przemyślane alianse zapewniły względną ciągłość rodu przez kolejne stulecia.
Jakie były granice domeny królewskiej około roku 1000?
Wokół roku 1000 domena królewska obejmowała przede wszystkim ziemie wokół Paryża, Orleanu i kilku innych posiadłości. Większość terytorium pozostawała pod kontrolą potężnych feudałów, co wymuszało na królu sieć sojuszy i zależności lennych.
W jaki sposób królowie francuscy wzmacniali swoją pozycję wobec feudałów?
Wzmacnianie władzy odbywało się przez małżeństwa dynastyczne, nadawanie stanowisk, negocjacje z wasalami oraz interwencje militarne. Królowie, tacy jak Filip II August, prowadzili politykę konsolidacji ziem i ograniczania autonomii możnowładców.
Jak małżeństwo Eleonory Akwitańskiej z Henrykiem II wpłynęło na sytuację Francji?
Małżeństwo Eleonory z Henrykiem II Plantagenetem połączyło olbrzymie terytoria Akwitanii z domeną angielską, tworząc pas wrogich terytoriów od Pirenejów po Szkocję. To znacząco osłabiło pozycję króla Francji i stało się jednym z głównych wyzwań geopolitycznych dla korony.
Co osiągnął Filip II August i dlaczego jest uważany za przełomowego władcę?
Filip II August przeprowadził skuteczne kampanie przeciwko Plantagenetom, odzyskał ważne ziemie (m.in. Andegawenię w 1205) i zreformował administrację królewską. Jego polityka wobec lenników oraz rozwój struktur państwowych przyspieszyły scalanie królestwa i wzmocniły władzę centralną.
Jakie było znaczenie wypraw krzyżowych dla dynastii i dla świętego Ludwika IX?
Wyprawy krzyżowe umacniały prestiż królewski i kształtowały wizerunek Ludwika IX jako ideału chrześcijańskiego władcy. Jego śmierć w Tunezji w 1270 roku stała się symbolem poświęcenia, a równocześnie spowodowała koszty ludzkie i materialne dla państwa.
Jak Filip IV Piękny wpłynął na relacje między monarchią a instytucjami kościelnymi i świeckimi?
Filip IV konfrontował się z papiestwem (sprawa Bonifacego VIII), rozwiązał zakon templariuszy i zwołał Stany Generalne w 1302 roku, co ugruntowało źródła poparcia dla korony. Jego działania zwiększyły prerogatywy królewskie, lecz przyczyniły się też do politycznych napięć.
Co doprowadziło do końca głównej linii dynastii i jakie były skutki?
Śmierć Karola IV bez męskiego dziedzica wywołała spór o sukcesję i otworzyła drogę do wojny stuletniej (1337). Konflikt ten był w dużej mierze walką o schedę po Kapetyngach i przedefiniował granice oraz władzę w Europie Zachodniej.
Jakie znaczenie miały boczne linie rodu, takie jak Valois i Burbonowie?
Linie boczne zapewniły ciągłość dynastii i władzę kapetyńską w Europie. Valois i Burbonowie przejęli tron francuski po wygaśnięciu głównej linii i kontynuowali tradycję monarchiczną, wpływając także na Hiszpanię, Portugalię i Luksemburg.
Jak rozwój miast i klas mieszczan wpłynął na politykę królewską?
Wzrost miast i organizacji cechowych zwiększył mobilność społeczną i ekonomiczną. Korona korzystała z poparcia mieszczan, nadawała przywileje miejscom i wykorzystywała rozwijające się struktury miejskie do ograniczania wpływów feudałów.
Jaką rolę odgrywał Paryż i uniwersytet w kształtowaniu kultury politycznej Francji?
Paryż stał się centrum nauki, sztuki i polityki; uniwersytet przyciągał żaków i intelektualistów, którzy wpływali na myśl teologiczną i polityczną. Instytucje akademickie wspierały administrację królewską poprzez kształcenie urzędników i rozwój prawa.
Skąd pochodzi nazwa „Kapetyngowie” i jak jest używana w historiografii?
Nazwa wywodzi się od Hugo Kapeta i została utrwalona w historiografii dla określenia rodu królewskiego. Termin funkcjonuje jako etykieta dynastii, a w badaniach historycznych analizuje się jego etymologię, użycie i wpływ na tożsamość maison de France.
Jakie francuskie terminy historyczne warto znać, czytając o tej epoce?
Przydatne są pojęcia takie jak domaine royal (domena królewska), suzerainty (zwierzchność), féodalité (feudalizm) czy chancellerie (kanclerstwo). Znajomość tych terminów ułatwia zrozumienie procesów politycznych i administracyjnych w średniowiecznej Francji.
