Czasy w języku francuskim. 15 czasów i trybów w języku francuskim jak je uporządkować na początku nauki?
Spis treści
W tym artykule poznaj Czasy w języku francuskim. Zanim zaczniemy szczegółowo uczyć się odmiany i użycia czasów, warto zobaczyć cały system z lotu ptaka. Francuski ma mniej niż polski „form gramatycznych”, ale za to mocniej odróżnia czas (kiedy coś się dzieje) od trybu (jak mówimy o rzeczywistości: fakt, życzenie, warunek, rozkaz). Ten artykuł jest pierwszym, ogólnym wprowadzeniem: pokaże, jakie są główne czasy i tryby, do czego służą i jak się ze sobą łączą. W kolejnych tekstach będziemy rozwijać każdy z nich osobno.
Najważniejsze idee, które warto mieć od początku w głowie, to:
- czasownik francuski tworzy system, a nie zbiór oderwanych tabelek,
- ten system opiera się na osi czasu (przeszłość – teraźniejszość – przyszłość),
- różne tryby pokazują nasz stosunek do tego, o czym mówimy (fakt, możliwość, rozkaz),
- wiele form, które wyglądają skomplikowanie, wynika z prostego schematu: czas prosty + czasownik avoir[avuɑʁ] lub être [ɛtʁ].
Lista kluczowych pojęć, o których będzie mowa w artykule:
- présent de l’indicatif [prezɑ̃ də lɛ̃dikatif] – czas teraźniejszy,
- passé composé [pase kɔ̃poze] – główny czas przeszły w języku mówionym,
- imparfait [ɛ̃paʁfɛ] – przeszłość „opisowa”,
- futur simple [fytyʁ sɛ̃pl] – przyszłość prosta,
- subjonctif [sybʒɔ̃ktif] – tryb wątpliwości, uczuć i życzeń,
- conditionnel [kɔ̃disjɔnɛl] – tryb warunkowy,
- impératif [ɛ̃peʁatif] – tryb rozkazujący,
- infinitif [ɛ̃finitif], participe [paʁtisип], gérondif [ʒeʁɔ̃dif] – formy nieosobowe.
| Pojęcie | Francuski termin (wymowa) | Funkcja ogólna |
|---|---|---|
| Czas | temps [tɑ̃] | Umiejscowienie na osi czasu |
| Tryb | mode [mɔd] | Sposób mówienia o rzeczywistości |
| Forma nieosobowa | forme impersonnelle [fɔʁm ɛ̃pɛʁsɔnɛl] | Forma bez osoby i liczby |
| Czas prosty | temps simple [tɑ̃ sɛ̃pl] | Jeden czasownik w formie osobowej |
| Czas złożony | temps composé [tɑ̃ kɔ̃poze] | Czasownik posiłkowy + imiesłów |
Podsumowując: w tym artykule nie będziemy jeszcze uczyć się kompletnych odmian. Celem jest zrozumienie mapy – jakie czasy i tryby istnieją, jak są pogrupowane i do czego służą. Dopiero na takim fundamencie warto budować szczegółową wiedzę.
Co to jest czas i tryb czasownika w językoznawstwie
Z punktu widzenia językoznawstwa czasownik opisuje działanie, stan lub zdarzenie. W języku francuskim każdy czasownik ma trzy główne kategorie gramatyczne: czas, tryb i aspekt (czyli sposób, w jaki widzimy trwanie lub zakończenie czynności). Rozumienie tych pojęć pomaga uporządkować system, zamiast uczyć się go na pamięć bez logiki.
Najważniejsze fakty:
- czas mówi, kiedy coś się dzieje (przeszłość, teraźniejszość, przyszłość),
- tryb mówi, w jaki sposób o tym mówimy (fakt, życzenie, warunek, rozkaz),
- aspekt mówi, jak widzimy przebieg czynności (zakończona, powtarzająca się, w toku),
- te trzy kategorie nakładają się na siebie, np. w formie imparfait de l’indicatif [ɛ̃paʁfɛ də lɛ̃dikatif].
Kluczowe terminy, które warto zapamiętać:
- mode de l’indicatif [mɔd də lɛ̃dikatif] – tryb oznajmujący,
- mode du subjonctif [mɔd dy sybʒɔ̃ktif] – tryb łączący,
- mode du conditionnel [mɔd dy kɔ̃disjɔnɛl] – tryb warunkowy,
- mode de l’impératif [mɔd də lɛ̃peʁatif] – tryb rozkazujący.
| Kategoria | Francuski termin (wymowa) | Pytanie, na które odpowiada |
|---|---|---|
| Czas | temps [tɑ̃] | Kiedy? |
| Tryb | mode [mɔd] | Jak mówimy o rzeczywistości? |
| Aspekt | aspect [aspɛ] | W jaki sposób przebiega czynność? |
| Osoba | personne [pɛʁsɔn] | Kto wykonuje czynność? |
Podsumowanie: czas i tryb to ramy, w których umieszczamy każdy francuski czasownik. Dzięki nim rozumiemy, że présent de l’indicatif to nie „magiczna tabelka”, lecz po prostu czas teraźniejszy w trybie oznajmującym.
Podstawowy podział czasów francuskich na proste i złożone
Wszystkie francuskie czasy możemy podzielić na proste i złożone. To klucz do zrozumienia całego systemu, dlatego warto poświęcić temu chwilę. Czas prosty to pojedyncza forma, np. je parle [ʒə paʁl] – „mówię”. Czas złożony to konstrukcja z czasownikiem posiłkowym avoir lub être + imiesłów, np. j’ai parlé [ʒe paʁle] – „mówiłem”.
Najważniejsze różnice:
- czas prosty – jedna odmieniona forma (np. présent [prezɑ̃]),
- czas złożony – avoir/être w czasie prostym + participe passé [paʁtisип pase],
- większość złożonych czasów odpowiada „czasowi dokonanym” w języku polskim,
- czasy złożone są regularne w budowie: zmienia się tylko „czas” czasownika posiłkowego.
Przykładowe czasy proste:
- présent [prezɑ̃],
- imparfait [ɛ̃paʁfɛ],
- futur simple [fytyʁ sɛ̃pl],
- passé simple [pase sɛ̃pl] (głównie w literaturze).
Przykładowe czasy złożone:
- passé composé [pase kɔ̃poze],
- plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ],
- futur antérieur [fytyʁ ɑ̃tɛʁjœʁ],
- passé antérieur [pase ɑ̃tɛʁjœʁ] (literacki),
- conditionnel passé [kɔ̃disjɔnɛl pase].
| Typ czasu | Nazwa francuska (wymowa) | Budowa w skrócie |
|---|---|---|
| Prosty | présent [prezɑ̃] | jedna forma osobowa |
| Prosty | imparfait [ɛ̃paʁfɛ] | temat + końcówki czasu niedokonanego |
| Złożony | passé composé [pase kɔ̃poze] | avoir/être w présent + participe passé |
| Złożony | plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ] | avoir/être w imparfait + participe passé |
Podsumowanie: jeśli rozumiemy, że „złożone” czasy to ten sam schemat (czas prosty czasownika posiłkowego + imiesłów), system francuskich czasów staje się dużo mniej skomplikowany. W kolejnych artykułach będziemy tę logikę systematycznie rozwijać.
Tryb oznajmujący – czasy do opisu faktów
Tryb oznajmujący, czyli mode de l’indicatif [mɔd də lɛ̃dikatif], to najczęściej używany tryb w języku francuskim. Służy do opisywania faktów, czynności rzeczywistych, nawyków i obiektywnych stwierdzeń. To w tym trybie uczymy się pierwszych francuskich czasów.
Główne czasy w trybie oznajmującym:
- présent de l’indicatif [prezɑ̃ də lɛ̃dikatif] – teraźniejszość i zwyczaje,
- imparfait [ɛ̃paʁfɛ] – przeszłość opisywana, nawyki, tło wydarzeń,
- passé composé [pase kɔ̃poze] – przeszłość dokonana, główny czas przeszły w mowie,
- plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ] – „przeszłość przed przeszłością”,
- futur simple [fytyʁ sɛ̃pl] – przyszłość planowana, przewidywania,
- futur antérieur [fytyʁ ɑ̃tɛʁjœʁ] – „przyszła przeszłość”, czynność zakończona w przyszłości,
- passé simple [pase sɛ̃pl] i passé antérieur [pase ɑ̃tɛʁjœʁ] – czasy literackie, używane głównie w tekstach pisanych.
Przykładowe funkcje czasów w indicatif:
- opisywanie codzienności: je travaille [ʒə tʁavaj] – „pracuję”,
- relacjonowanie historii: j’ai travaillé [ʒe tʁavaje] – „pracowałem”,
- przedstawianie tła: je travaillais [ʒə tʁavajɛ] – „pracowałem (regularnie)”,
- wyrażanie planów: je travaillerai [ʒə tʁavajʁe] – „będę pracować”.
| Czas w indicatif | Nazwa (wymowa) | Główna funkcja |
|---|---|---|
| Teraźniejszy | présent [prezɑ̃] | teraźniejszość i nawyki |
| Przeszły dokonany | passé composé [pase kɔ̃poze] | zakończone wydarzenia w przeszłości |
| Przeszły niedokonany | imparfait [ɛ̃paʁfɛ] | tło, opisy, nawyki |
| Przyszły | futur simple [fytyʁ sɛ̃pl] | plany i przewidywania |
Podsumowanie: tryb oznajmujący to „domyślny” tryb francuszczyzny. Jeśli opisujemy fakty, używamy właśnie form indicatif. W kolejnych artykułach będziemy przyglądać się każdemu z tych czasów szczegółowo, z odmianą i przykładami.
Tryb łączący – czasy niepewności i odczuć
Tryb łączący, czyli mode du subjonctif [mɔd dy sybʒɔ̃ktif], sprawia polskim uczniom sporo trudności, ponieważ nie ma bezpośredniego odpowiednika w języku polskim. Nie służy do mówienia o faktach, lecz o tym, co wątpliwe, pożądane, subiektywne.
Główne czasy subjonctif używane dzisiaj:
- subjonctif présent [sybʒɔ̃ktif prezɑ̃] – główny, żywy czas,
- subjonctif passé [sybʒɔ̃ktif pase] – przeszłość subjonctif, budowana jak czas złożony,
- subjonctif imparfait [sybʒɔ̃ktif ɛ̃paʁfɛ] – prawie wyłącznie w literaturze,
- subjonctif plus-que-parfait [sybʒɔ̃ktif plyskəpaʁfɛ] – również literacki.
Typowe sytuacje użycia:
- po wyrażeniach uczuć: je suis content que… [ʒə sɥi kɔ̃tɑ̃ kə] – „cieszę się, że…”,
- po wyrażeniach wątpliwości: je ne pense pas que… [ʒə nə pɑ̃s pa kə],
- po konieczności lub życzeniu: il faut que… [il fo kə].
Lista podstawowych struktur wymagających subjonctif (omówimy je szczegółowo w osobnym artykule):
- il faut que [il fo kə] – „trzeba, aby…”,
- bien que [bjɛ̃ kə] – „chociaż…”,
- avant que [avɑ̃ kə] – „zanim…”.
| Czas w subjonctif | Nazwa (wymowa) | Status w języku współczesnym |
|---|---|---|
| Teraźniejszy | subjonctif présent [sybʒɔ̃ktif prezɑ̃] | bardzo często używany |
| Przeszły | subjonctif passé [sybʒɔ̃ktif pase] | używany w języku pisanym i mówionym |
| Niedokonany | subjonctif imparfait [sybʒɔ̃ktif ɛ̃paʁfɛ] | raczej literacki |
| Zaprzeszły | subjonctif plus-que-parfait [sybʒɔ̃ktif plyskəpaʁfɛ] | literacki, bardzo rzadki |
Podsumowanie: subjonctif nie wyraża czasu sam w sobie, lecz stosunek mówiącego do zdarzenia. Na początku warto traktować go jak „specjalny tryb” po określonych wyrażeniach, a dopiero później analizować jego wewnętrzny system.
Tryb warunkowy – przyszłość zależna od warunku
Tryb warunkowy, czyli mode du conditionnel [mɔd dy kɔ̃disjɔnɛl], łączy w sobie elementy przyszłości i uprzejmości. Mówimy w nim o tym, co mogłoby się wydarzyć, gdyby został spełniony jakiś warunek. Jest też bardzo częsty w uprzejmych prośbach i przypuszczeniach.
Główne czasy w conditionnel:
- conditionnel présent [kɔ̃disjɔnɛl pʁezɑ̃] – „zrobiłbym, pojechałbym”,
- conditionnel passé [kɔ̃disjɔnɛl pase] – „zrobiłbym był, pojechałbym był”.
Typowe funkcje:
- zdania warunkowe: si j’avais le temps, je voyagerais [si ʒavɛ lə tɑ̃ ʒə vwajaʒʁɛ] – „gdybym miał czas, podróżowałbym”,
- grzeczne prośby: je voudrais [ʒə vudʁɛ] – „chciałbym”,
- przypuszczenia w relacjach medialnych: il serait parti [il səʁɛ paʁti] – „podobno wyjechał”.
Lista podstawowych zastosowań conditionnel:
- tryb uprzejmości (prośby, propozycje),
- tryb hipotezy (co by było, gdyby…),
- tryb dystansu (relacjonowanie niepewnych informacji).
| Czas w conditionnel | Nazwa (wymowa) | Przykładowa funkcja |
|---|---|---|
| Teraźniejszy | conditionnel présent [kɔ̃disjɔnɛl pʁezɑ̃] | warunek, uprzejma prośba |
| Przeszły | conditionnel passé [kɔ̃disjɔnɛl pase] | niezrealizowany warunek w przeszłości |
Podsumowanie: conditionnel łączy gramatykę z kulturą francuską, w której ważna jest uprzejmość i dystans. Dla Polaków zrozumienie tego trybu jest kluczem do brzmienia naturalnie i grzecznie po francusku.
Tryb rozkazujący – polecenia i rady
Tryb rozkazujący, czyli mode de l’impératif [mɔd də lɛ̃peʁatif], służy do wydawania poleceń, próśb, rad oraz zakazów. Jest formalnie prostszy niż inne tryby, bo występuje tylko w kilku osobach, ale jego użycie wiąże się ściśle z francuską grzecznością.
Cechy charakterystyczne:
- brak wszystkich osób gramatycznych – zazwyczaj tu, nous, vous,
- brak osobowej formy zaimka (w pozytywnym rozkazie): viens [vjɛ̃] – „przyjdź”,
- forma z zaimkami po czasowniku: donne-le-moi [dɔn lə mwa] – „daj mi to”.
Typowe funkcje:
- rozkaz: ferme la porte [fɛʁm la pɔʁt] – „zamknij drzwi”,
- zachęta: allons-y [alɔ̃zi] – „chodźmy”,
- uprzejma prośba (z kontekstu): attendez [atɑ̃de] – „proszę zaczekać”.
| Tryb rozkazujący | Nazwa (wymowa) | Główna funkcja |
|---|---|---|
| Rozkazujący | impératif [ɛ̃peʁatif] | rozkaz, prośba, rada |
Podsumowanie: impératif jest niezbędny w życiu codziennym: w sklepie, w rodzinie, w pracy. Choć formalnie prosty, wymaga dobrej znajomości rejestru językowego – innym tonem wydamy rozkaz, inaczej kurtuazyjną prośbę.
Formy nieosobowe – infinitif participe gérondif
Obok czterech głównych trybów francuski posiada formy nieosobowe, czyli takie, które nie wskazują osoby czy liczby. Są to: infinitif [ɛ̃finitif], participe [paʁtisип] i gérondif [ʒeʁɔ̃dif]. W praktyce pojawiają się one bardzo często, zwłaszcza w tekstach pisanych i języku bardziej zaawansowanym.
Najważniejsze formy:
- infinitif [ɛ̃finitif] – bezokolicznik, np. parler [paʁle], être [ɛtʁ], avoir [avuɑʁ],
- participe présent [paʁtisип pʁezɑ̃] – np. parlant [paʁlɑ̃],
- participe passé [paʁtisип pase] – np. parlé [paʁle],
- gérondif [ʒeʁɔ̃dif] – np. en parlant [ɑ̃ paʁlɑ̃].
Typowe zastosowania:
- po innym czasowniku: je veux parler [ʒə vø paʁle] – „chcę mówić”,
- w tworzeniu czasów złożonych: j’ai parlé [ʒe paʁle],
- do wyrażania okoliczności: en parlant [ɑ̃ paʁlɑ̃] – „mówiąc”.
| Forma nieosobowa | Nazwa (wymowa) | Przykład |
|---|---|---|
| Bezokolicznik | infinitif [ɛ̃finitif] | parler [paʁle] |
| Imiesłów bierny | participe passé [paʁtisип pase] | parlé [paʁle] |
| Gérondif | gérondif [ʒeʁɔ̃dif] | en parlant [ɑ̃ paʁlɑ̃] |
Podsumowanie: formy nieosobowe spajają system czasów: bez nich nie byłoby czasów złożonych ani wielu typowych konstrukcji. W kolejnych artykułach będziemy je łączyć z poszczególnymi czasami i trybami.
Oś czasu w języku francuskim – przeszłość teraźniejszość przyszłość
Francuski, podobnie jak polski, organizuje wydarzenia na osi czasu. Jednak poszczególne czasy nie pokrywają się dokładnie z polskimi kategoriami dokonaności i niedokonaności. Dlatego zamiast „przypisywać” je na siłę do polskich odpowiedników, lepiej zrozumieć ich własną logikę.
Podstawowe obszary na osi czasu:
- teraźniejszość – głównie présent de l’indicatif [prezɑ̃ də lɛ̃dikatif],
- przeszłość – passé composé, imparfait, plus-que-parfait, passé simple,
- przyszłość – futur simple, futur antérieur.
Przykładowe pytania, na które odpowiadają czasy:
- co się dzieje teraz? → présent,
- co się działo regularnie? → imparfait,
- co się nagle wydarzyło i zakończyło? → passé composé,
- co będzie prawdopodobnie? → futur simple.
| Obszar czasu | Główne czasy francuskie (wymowa) |
|---|---|
| Teraźniejszość | présent [prezɑ̃] |
| Przeszłość | passé composé [pase kɔ̃poze], imparfait [ɛ̃paʁfɛ], plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ] |
| Przyszłość | futur simple [fytyʁ sɛ̃pl], futur antérieur [fytyʁ ɑ̃tɛʁjœʁ] |
Podsumowanie: myśląc o czasach francuskich, warto widzieć je na jednej osi, a nie jako odrębne „szufladki”. Pomoże to w naturalnym wyborze formy w zależności od kontekstu.
Czasy mówione i czasy literackie
Współczesny język francuski rozróżnia czasy codziennej komunikacji ustnej oraz czasy literackie, spotykane głównie w książkach, literaturze pięknej, niekiedy w dziennikarstwie. Dla osób uczących się ważne jest, by wiedzieć, które z nich są priorytetowe na początku nauki.
Czasy przede wszystkim „mówione”:
- présent [prezɑ̃],
- passé composé [pase kɔ̃poze],
- imparfait [ɛ̃paʁfɛ],
- plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ],
- futur proche [fytyʁ pʁɔʃ] – konstrukcja z aller [ale] + bezokolicznik,
- futur simple [fytyʁ sɛ̃pl].
Czasy głównie literackie:
- passé simple [pase sɛ̃pl],
- passé antérieur [pase ɑ̃tɛʁjœʁ],
- niektóre formy subjonctif imparfait.
| Typ użycia | Czasy (wymowa) | Uwagi |
|---|---|---|
| Mowa codzienna | présent, passé composé, imparfait, futur proche | priorytetowe na poziomie A1–B1 |
| Literatura | passé simple, passé antérieur | ważne dla czytania literatury, nie dla A1 |
Podsumowanie: na poziomach początkujących i średnio zaawansowanych warto skupić się najpierw na systemie czasów mówionych, a dopiero później dołączyć czasy literackie, zwłaszcza jeśli interesuje nas literatura francuska.
Jak uczyć się wszystkich czasów bez chaosu
System czasów francuskich może wydawać się skomplikowany, jeśli poznajemy go bez planu. W praktyce da się go uporządkować w logiczną ścieżkę nauki, która pozwoli stopniowo opanować kolejne tryby i czasy, nie gubiąc się w szczegółach.
Proponowana kolejność:
- najpierw présent de l’indicatif – fundament komunikacji,
- następnie passé composé i imparfait – dwie „nogi” przeszłości mówionej,
- potem futur proche i futur simple – przyszłość,
- kolejny etap: plus-que-parfait, conditionnel présent, subjonctif présent,
- na koniec: czasy literackie oraz złożone formy subjonctif i conditionnel.
Lista praktycznych zasad:
- uczyć się czasów w parach (np. passé composé + imparfait),
- zawsze łączyć formy z typowymi zdaniami i kontekstem,
- powtarzać odmianę czasowników najczęstszych: être, avoir, aller [ale], faire [fɛʁ].
| Etap nauki | Priorytetowe czasy (wymowa) |
|---|---|
| Początkujący | présent, passé composé, imparfait |
| Średni | futur simple, plus-que-parfait, conditionnel présent |
| Zaawansowany | czasy literackie, subjonctif w pełnym systemie |
Podsumowanie: opanowanie wszystkich czasów wymaga strategii. Najlepszym podejściem jest budowanie wiedzy warstwowo, od prostych i często używanych form do bardziej złożonych i literackich.
Najczęstsze błędy Polaków w użyciu czasów francuskich
Polscy uczący się francuskiego przenoszą nawyki z języka ojczystego, co prowadzi do typowych błędów. Zrozumienie, skąd się biorą, pomaga im zapobiegać już na początku nauki.
Najczęstsze problemy:
- nadużywanie présent zamiast passé composé – „mówię jak w polskim, ale po francusku”,
- mylenie passé composé i imparfait – „wszystko w jednej przeszłości”,
- unikanie subjonctif – zastępowanie go indicatif, gdy jest wymagany,
- mylenie futur simple z conditionnel présent, zwłaszcza po si.
Przykładowe błędne przeniesienia z polskiego:
- „kiedy byłem mały, codziennie chodziłem” → imparfait,
- „wczoraj poszedłem do kina” → passé composé,
- „chciałbym przyjechać” → conditionnel présent.
| Obszar błędu | Typowy problem | Docelowe rozwiązanie |
|---|---|---|
| Przeszłość | wszystko w jednym „czasie przeszłym” | rozróżnienie passé composé / imparfait |
| Subjonctif | brak trybu łączącego | nauka podstawowych konstrukcji |
| Conditionnel | mylenie z futur simple | ćwiczenie zdań warunkowych si |
Podsumowanie: błędy w czasach często wynikają z próby „przetłumaczenia” polskich kategorii 1:1. Rozwiązaniem jest świadome poznawanie funkcji francuskich czasów, a nie tylko ich form.
Słowniczek francusko polski (podstawowe terminy z czasów i trybów)
Rzeczowniki
- le temps [tɑ̃] – czas (gramatyczny)
- le mode [mɔd] – tryb
- l’aspect [aspɛ] – aspekt
- le présent [prezɑ̃] – teraźniejszość / czas teraźniejszy
- le passé [pase] – przeszłość
- le futur [fytyʁ] – przyszłość
- l’indicatif [lɛ̃dikatif] – tryb oznajmujący
- le subjonctif [sybʒɔ̃ktif] – tryb łączący
- le conditionnel [kɔ̃disjɔnɛl] – tryb warunkowy
- l’impératif [ɛ̃peʁatif] – tryb rozkazujący
- l’infinitif [ɛ̃finitif] – bezokolicznik
- le participe [paʁtisип] – imiesłów
- le gérondif [ʒeʁɔ̃dif] – gerundium
- le passé composé [pase kɔ̃poze] – czas przeszły złożony
- l’imparfait [ɛ̃paʁfɛ] – czas przeszły niedokonany/opisowy
- le plus-que-parfait [plyskəpaʁfɛ] – czas zaprzeszły
- le futur simple [fytyʁ sɛ̃pl] – czas przyszły prosty
- le futur antérieur [fytyʁ ɑ̃tɛʁjœʁ] – czas przyszły uprzedni
- le passé simple [pase sɛ̃pl] – przeszły prosty (literacki)
- le passé antérieur [pase ɑ̃tɛʁjœʁ] – czas zaprzeszły literacki
- la conjugaison [kɔ̃ʒygɛzɔ̃] – odmiana czasownika
- le verbe [vɛʁb] – czasownik
- la personne [pɛʁsɔn] – osoba (gramatyczna)
Czasowniki
- conjuguer [kɔ̃ʒyge] – odmieniać czasownik
- indiquer [ɛ̃dike] – wskazywać
- exprimer [ɛkspʁime] – wyrażać
- se situer [sə sitɥe] – umiejscawiać się
- précéder [pʁesede] – poprzedzać
- suivre [sɥivʁ] – następować
- supposer [sypoze] – przypuszczać
- conditionner [kɔ̃disjɔne] – warunkować
- ordonner [ɔʁdɔne] – rozkazywać
- conseiller [kɔ̃seje] – doradzać
Przymiotniki
- simple [sɛ̃pl] – prosty
- composé [kɔ̃poze] – złożony
- antérieur [ɑ̃tɛʁjœʁ] – wcześniejszy, uprzedni
- postérieur [pɔstɛʁjœʁ] – późniejszy
- littéraire [liteʁɛʁ] – literacki
- oral [oʁal] – ustny
- écrit [ekʁi] – pisany
- hypothétique [ipotetik] – hipotetyczny
- conditionnel [kɔ̃disjɔnɛl] – warunkowy
Przysłówki
- actuellement [aktyɛlmɑ̃] – obecnie
- souvent [suvɑ̃] – często
- rarement [ʁaʁmɑ̃] – rzadko
- jadis [ʒadis] – niegdyś, dawniej
- ailleurs [ajœʁ] – gdzie indziej
Wyrażenia stałe
- temps simple [tɑ̃ sɛ̃pl] – czas prosty
- temps composé [tɑ̃ kɔ̃poze] – czas złożony
- présent de l’indicatif [prezɑ̃ də lɛ̃dikatif] – czas teraźniejszy trybu oznajmującego
- subjonctif présent [sybʒɔ̃ktif prezɑ̃] – czas teraźniejszy trybu łączącego
- conditionnel présent [kɔ̃disjɔnɛl pʁezɑ̃] – czas teraźniejszy trybu warunkowego
- accomplir une action [akɔ̃pliʁ yn aksjɔ̃] – wykonać czynność
- exprimer une hypothèse [ɛkspʁime yn ipotɛz] – wyrazić hipotezę
Zakończenie (Podsumowanie)
System czasów i trybów w języku francuskim może na początku wydawać się skomplikowany. Kiedy jednak spojrzymy na niego z perspektywy językoznawczej, widzimy logiczny układ oparty na kilku prostych zasadach: podziale na czasy proste i złożone, na tryby (oznajmujący, łączący, warunkowy, rozkazujący) oraz na oś czasu (przeszłość – teraźniejszość – przyszłość). Celem tego artykułu było właśnie stworzenie takiej mapy ogólnej, a nie nauka konkretnych odmian.
W kolejnych artykułach rozwiniemy każdy z przedstawionych tu elementów: osobno zajmiemy się présent, passé composé, imparfait, czasami przyszłymi, conditionnel, subjonctif i formami nieosobowymi. Dzięki temu będziesz mógł krok po kroku przechodzić od ogólnego obrazu systemu do precyzyjnej, praktycznej znajomości wszystkich 15 najważniejszych czasów i trybów we francuskim – tak, by swobodnie mówić i pisać, a także rozumieć francuskie teksty na coraz wyższym poziomie.
